اين پست را با تمام وجودم تقديم مي‌کنم به عزيزي که امروز زادروزش مي‌باشد. به پدر عزيزم که امسال دومين شب چله‌اي است که بدون او سر مي‌کنيم. دوسال پيش يادش به خير که: مزن بر دل زنوک غمزه تيرم...که پيش چشم بيمارت بميرم...قدح پرکن که من از دولت عشق...جوانبخت جهانم گرچه پيرم...

دلشدگان و علي حاتمي:

زنده‌یاد علي حاتمي در سال ۱۳۲۳ در تهران متولد شد و فعالیت هنري خود را از سال اول تحصيل در دانشكده هنرهاي دراماتيك آغاز كرد و همكاري با تلويزيون با عنوان نويسنده بازيگر و كارگردان از ديگر فعاليت‌هاي وي بود. علي حاتمي از سال 1349 به عنوان نويسنده فيلمنامه و كارگردان، با فيلم حسن كچل، فعالیت خود را در سينما آغاز كرد و حاصل فعاليت وي در مقام نویسنده و كارگردان ساخت ۱۳فيلم سينمايي از جمله طوقی، قلندر، ستارخان، سوته‌دلان، حاجي واشنگتن، كمال الملك، مادر و دلشدگان و دو مجموعه عظیم و ماندگار تاریخی سلطان صاحبقران و هزاردستان بود. حاتمي در آذرماه ۱۳۷۵در اثر بيماري سرطان و در ابتدای فیلمبرداری پروژه جهان پهلوان تختي از دنیا رفت.

 "دلشدگان" تنها فیلم علی حاتمی است که "موسیقی متن" به معنی واقعی و استاندارد را دارد و مدیون حضور یک آهنگساز با استعداد است که فهم کاملی از فیلم و موسیقی فیلم دارد؛ حسین علیزاده، نوازنده تار و سه تار و آشنا به سنت موسیقایی قاجار، در این فیلم ممارست ها و توانایی های خود را نشان داده است. در صحنه هایی، برشهایی کوتاه از تارنوازی به شیوه قاجار میشنویم و در بعضی برشها، لحن و روش علیزاده را، هم در نوازندگی و هم در ارکستر نویسی. تعدادی از شاگردان قدیمی او به عنوان نوازنده و سیاهی لشگر با لباس مخصوص آن دوران در فیلم حاضر شدند؛ از جمله جهانشاه صارمی که از شاگردان قدیم علیزاده و لطفی است و اکنون سرپرست گروه "نهفت" است.

شجریان در آن فیلم، عمدا" از لب خوانی به شیوه فردین و ایرج خودداری کرد و علیزاده نیز محدوده کار را بر ساخت و ترانه و ضربی قرار نداد، بلکه موسیقی فیلم را به عنوان "هنر" در نظر گرفت و با هوشمندی نوشت و اجرا کرد.

طرح زیبای روی جلد نوار و پوستر فیلم نیز از یادنرفتنی است. زیرا با عناصر موسیقییایی انباشته شده است؛ از جمله یک گرامافون بوقی، نماد موسیقی عصر تجدید در ایران و نماد نوستالوژیک در فیلمهای ایرانی؛ این طرح را زنده یاد مرتضی ممیز کشیده و به فیلم دلشدگان تقدیم کرده بود. موسيقي زيباي فيلم دلشدگان، بعدها در آلبومي توسط شجريان منتشر شد.  

گفتگو با استاد شجريان درباره "دلشدگان" استاد ماندگار علي حاتمي(ازوبلاگ شجرياني‌ها)

شجريان: در سفر بودم که شنیدم آقای حاتمی تماس گرفته‌اند و قصد ساختن فیلمی درباره موسیقی سنتی را دارند. فکر کردم قصد مشورت دارند. در بازگشت صحبت‌های بسیاری شد. آهنگ‌ها را آقای حسین علیزاده ساخته بود و با یکی از خوانندگان که از شاگردان من بود اجرایش کرده بودند. هدف را پرسیدم. گفتند که داستان درباره چیست و هدف را که تجلیل از موسیقی ایرانی و بزرگداشت اساتید و بزرگان موسیقی است تشریح کردند. راستش در آقای حاتمی آن توانایی و قدرت را سراغ داشتم. چون فیلمهای ایشان به خصوص فیلم‌های مربوط به دوره قاجار را دیده بودم و با کار درخشان ایشان در بازسازی زندگی هنرمندان و دوره‌های تاریخی ایران ، چه در فیلم‌ها و چه در مجموعه‌های تلویزیونی آشنایی داشتم. "هزار دستان" را بسیار دوست داشتم و آن را اوج کار سینما و مجموعه‌سازی می‌دانم. دورادور هم آقای حاتمی را می‌شناختم. راستش وقت دیدن فیلم را ندارم اما اگر فرصتی باشد به تماشای فیلمی بروم آقای حاتمی از معدود کسانی هستند که به فیلم‌هایشان علاقه دارم و داشتم.

عکس‌هایی از صحنه‌های فیلم‌برداری شده را دیدم و با آقای علیزاده صحبت کردم. سرانجام گفتند که از من چه می‌خواهند. گفتم که در زندگی چیزی برای فیلم نخوانده‌ام و نمی‌خوانم. مگر آنکه از ابتدا راجع به فیلم با من صحبت و بحث شود، فیلمنامه را ببینم و بخوانم و آهنگ‌ها زیر نظر من ساخته شود. البته آقای علیزاده را دارای استعداد شگرفی می‌دانم. او را خیلی دوست دارم و کارش را تحسین می‌کنم. به ایشان گفتم که مسئله‌ی سلیقه هم هست. شاید درست نباشد که من وسط کار وارد شوم و بخواهم سلیقه‌ای اعمال کنم. خلاصه نشستيم و گوش کردیم. از موسیقی متن فیلم شروع کردیم و رسیدیم به آهنگ‌های سنتی و قطعاتی که به گروه مربوط بود و تصنیف‌ها.

قطعات حسین علیزاده را که شنیدید چگونه یافتید؟

-علیزاده سالهاست که در کار آهنگسازی سنت‌شکن است. همیشه نسبت به آهنگسازهای دیگر و حتي همدوره‌ای‌های خودش هم پیشتاز بوده است. نوع کارهایش (نی نوا، حصار، سواران دشت امید و بقیه ی قطعه‌ها در زمینه‌ی آهنگسازی) نشان از یک استعداد شگرفت دارد که برای من بسیار قابل احترام بوده و به آن دلبستگی فراوان دارم. این استعداد اگر مزاحتمی برایش فراهم نشود می‌تواند بسیاری کارها در موسیقی ما انجام دهد و راهگشا باشد. علیزاده در آهنگسازی و گروه‌نوازی هنرمند بحث‌انگیزی بوده است. به هر حال دیدم که کارها اثر اوست و پس از شنیدن دریافتم که کارها خوب است. سعی شده بود که کلام به شیوه‌ی زمان قاجار نوشته شود. بنابراین [ تصنیف‌ها هم ] به شیوه‌ی زمان قاجار ساخته شده بودند. کلام از خود آقای حاتمی و بسیار هم خوب بود. بعضی هایش را البته من نپسندیدم. آقای حاتمی هم گفتند که اینها مطلقاً غیرقابل تغییر نیستند و دست مرا باز گذاشتند. توجیه من این بود که چون در فیلم اساتید موسیقی ایرانی به خارج از کشور می‌روند بهتر است از کلمات سعدی و حافظ استفاده کنیم. بعد که کلمات و شعرهای جدید انتخاب و نوشته شدند از آقای فریدون مشیری خواهش کردم که شعرها و آهنگ ها را بررسی کنند و ایشان هم با بزرگواری این مهم را انجام دادند.

از ابتدا هم قرار نبود لب‌خوانی شود؟ چون در صحنه هایی از فیلم می بینیم که از لب‌خوانی پرهیز می‌شود، مثل فصل مرگ خواننده، یا ضبط صفحه…

-تمام قصه‌ی این خواننده را از ابتدا گفتند و تعریف کردند که چگونه قرار است در فیلم به فرنگ برود و در یکی از دفعاتی که در پارکی یا باغی برای خودش آوازی می‌خواند و تمرین می‌کند صدایش را شهزاده‌ی ترک نابینایی می‌شنود و به موسیقی او علاقه‌مند و دلباخته‌اش می‌شود. از من خواسته شد که چه باید بکنیم. کار اصلاً به عهده‌ی من گذاشته شد. تعداد فصل‌ها و صحنه‌ها را در نظر گرفتم و از دیوان حافظ شعرهایی پیدا کردم که از نظر محتوا به این صحنه بخورد. ضبط صوت را برداشتم و به کوه رفتم و در آنجا خواندم. دوست داشتم محیط آزاد باشد. اصلاً در فیلم هم محیط باید آزاد می‌بود. روزی که به کوه رفتم برف می‌آمد. در راه که می‌رفتم می‌خواندم. بعد در استودیو نوار را مرتب کردم و به آقای حاتمی دادم که برای فیلم‌برداری آن صحنه‌ها در خارج بر اساس موسیقی و آواز من تقطیع و تنظیم کنند و صحنه را بسازند. آنها هم عین همین کار را کردند. پس از تدوین رفتم و دیدم و اصلاح کردند.

برای همین صحنه‌ها قبلاً صحبت شده بود که لب‌خوانی نباشد. راستش این کار هیچ وقت مورد پسند من نبوده و بسیار ناخوشآیند است. آن ها هم گفتند که ما اصلاً با این کار موافقتی نداریم. پیشنهاد این بود و قرار شد که خواننده‌ی گروه همیشه طوری در قاب تصویر باشد که صدای من روی صورتش نیوفتد یا کاملاً معلوم باشد که صدای من روی تصویر و صورت او نیست یا ناهمخوان است. به خصوص که هم من و هم آقای حاتمی می‌دانستیم که صدا و چهره‌ی من برای مردم آشناست و مردم این دو را نمی‌توانند با هم همذات کنند.

قسمت دیگری که راستش نپسندیدم صحنه ای بود که خواننده در اوج می‌خواند و چهچهه می‌زند، اما استاد روی پلکان اپرا در صحنه مرگ است. گفتم که از نظر واقعیت، این دو با هم نمی‌خوانند که انسان در نهایت درجه‌ی ضعف و رنجوری در حال مرگ باشد و صدایش در اوج بخواند. بخش‌های دیگری هم بودکه چون هنوز تدوین کامل نشده بود قرار بود تغییر یابند. فیلم تدوین شده را هنوز ندیده‌ام. نمی‌دانم مشکلات دیگری پیش آمده یا نه.

آیا فیلم را تجلیلی از اساتید موسیقی می دانید؟

-شرکت من در فیلم صرفاً به قصد حرمت گذاشتن به اساتید گذشته است. کاری هم که آقای حاتمی می‌کنند بسیار ارزنده است. این کار را هم با افتخار کردم. آقای حاتمی هم با لطف بسیار در فیلم قید کرده‌اند که من به طور افتخاری و فقط برای شرکت در این تجلیل و تقدیر در این اثر همکاری کرده‌ام. حرکت با ارزشی‌ست.

چه خصوصیتی در تصنیف‌های فیلم دلشدگان از نظر موسیقی هست؟ آیا ویژگی خاصی دارند؟ به خصوص که به نظر می‌آیند تصنیف‌های کلاسیک در قالب‌های قدیمی تصنیف‌سازی اواخر قاجار نوشته شده‌اند.

بله. در قالب قدیمی کار شده و بسیار خوبند. اما این آثار اوج استعداد علیزاده نیست. اینها تصنیف‌های خوبی هستند اما علیزاده بهتر این هم می‌تواند بسازد. تصنیف‌ها همه یادآور موسیقی قدیمی است، در شیوه و سبک قدیم. علیزاده سالهاست که در شیوه‌ی خودش کار می‌کند و می‌بینیم اینجا به گذشته‌های خیلی دور خودش که موسیقی سنتی و قدیم و اصیل کار می کرده برگشته است. اگر این کار را ادامه بدهد می‌بینیم که هر کارش از کار قبلی بهتر خواهد شد.

شما که فیلم‌نامه را خواندید به نظرتان می‌آید که فیلم توانسته تاریخچه‌ای از موسیقی را منتقل کند؟

تا حد زیادی بله. البته خود آقای حاتمی قصد نداشت که زمان واقعی یا واقعیت زمانی یا تاریخی را در صددرصد بیان کند. آنچه داده یک طرح و تصویر کلی است از آنچه بر اساتید موسیقی گذشته است. البته در بعضی زمینه‌ها کار بسیار جالب است. مثلاً قسمت‌های مربوط به تمبک در اصل مربوط به خیلی قبل‌تر از مرحوم حسین تهرانی و مربوط به زمان قاجاریه است. یا در مورد خواننده و اسم طاهر که برای خواننده گذاشته اند طبعاً به این قصد است که یادآوری باشد از طاهرزاده. از نظر سینمایی هم که کار من نیست تا نظر بدهم.

آخرين عکس علي حاتمي با جسمي نحيف از بيماري سرطان، سرصحنه فيلم جهان پهلوان تختي

ساقیا زده‌ام باده‌ای نابی که مپرس

جامی زده‌ام از چشمه نگاه او

سرخوش بردم خانه به خانه کو به کو

هر دم زچشمانش جرعه‌ای جام جهان

ریزد به دل من روشن‌تر از عالم جان

ساقی چشمان او پیمانه پیمانه عشق ریزد به جام جانم

 حرفی دارم رمزی گویم شیدا کند مارا

ساقی جامی بده

آتش زان شعله زن

به یک نظر به یک نظر

ما را ز دست ما ببر

دانلود مجموعه کامل فيلم دلشدگان

خنده هايت شادی بخش زندگيم

سلامتيت آرامش وجودم

دعاهايت اميد زندگيم

تولدت مبارک

 چشمه به چشمه میجوشم رخت بهارو می پوشم

تو اگه باشی ابرمو بارونم

لحظه به لحظه دل به تو میگه دلتنگ بی تو دیگه

کاشکی بدونی بی تو نمیمونم

میدونم این آهنگو دوس داری خیلی گشتم با کیفیت پایین پیداش کردم

تقدیم به تنها عشق زندگیم

دانلود

تامن بديدم رويِ تو اي ماه و شمعِ روشنم

هر جا نشينم خرمم هر جا روم در گلشنم

من آفتابِ اَنورم خوش پرده ها را بر درم

من نو بهارم آمدم تا خارها را بركَنم

تو عشقِ زيبايِ مني هم من توام هم تو مني

خشمين تويي راضي تويي هم شادي و هم درد و غم

لطفِ تو سابق مي شود جانِ من عاشق مي شود

بر قهر ، سابق مي شود چون روشنايي بر ظُلَم

گويم سخن را بازكو مردي كَرم ز آغازگو

هين بي ملولي شرح كن من سخت كُند و كودنم

گويد كه آن گوشِ گران بهتر زهوشِ ديگران

صد فضل دارد اين بر آن كانجا هوا اينجا منم

رو رو كه صاحب دولتي جانِ حيات و عشرتي

رضوان و حور و جنتي زيرا گرفتي دامنم

هم كوه و هم عنقا تويي هم عروه الوثقي تويي

هم آب و هم سقا تويي هم باغ و سرو و سوسنم

دانلود با صداي محمد اصفهاني

اي عاشقان

شاعر: هوشنگ ابتهاج-هـ.ا. سايه (متولدرشت1305)

صداي استاد محمدرضا شجريان (متولدمشهد1319)

از آلبوم شب سکوت کوير

ضبط: بهمن1373

ميکس و انتشار: پاييز1376

با همراهي کمانچه کيهان کلهر(متولدکرمانشاه1342) و دوتار استاد حاج قربان سليماني(1386-1299)

ای عاشقان پیمانه ها پر خون کنید

وز خون دل چون لاله ها رخساره ها گلگون کنید

آمد یکی آتش سوار بیرون جهید از این حصار

تا بر دمد خورشید نو شب را ز خود بیرون کنید

چندین که از خُم در سبو خون دل ما میرود

ای شاهدان بزم کین پیمانه ها پر خون کنید

دیدم به خواب نیمه شب، خورشید و مه را لب به لب

تعبیر این خواب عجب، ای صبح خیزان، چون کنید؟

دیوانه چون طغیان کند زنجیر و زندان بشکند

از زلف لیلی حلقه ای در گردن مجنون کنید

آمد یکی آتش سوار بیرون جهید از این حصار

تا بر دمد خورشید نو شب را ز خود بیرون کنید

ای عاشقان پیمانه ها پر خون کنید

وز خون دل چون لاله ها رخساره ها گلگون کنید

دیوانه چون طغیان کند زنجیر و زندان بشکند

از زلف لیلی حلقه ای در گردن مجنون کنید

ای عاشقان پیمانه ها پر خون کنید

وز خون دل چون لاله ها رخساره ها گلگون کنید

آمد یکی آتش سوار بیرون جهید از این حصار

تا بر دمد خورشید نو شب را ز خود بیرون کنید

دانلود